Οι μέτοχοι
Κομιστές μετοχών της Τράπεζας της Ανατολής στην Ελλάδα και στη διασπορά. Κράτησαν τίτλους και τοκομερίδια από γενιά σε γενιά, προσέφυγαν στα δικαστήρια και, κάποιοι από αυτούς, μίλησαν δημόσια.
Η έρευνα ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 2000, σε βιβλιοθήκες και μουσεία στην Ελλάδα, το Ηνωμένο Βασίλειο, τις ΗΠΑ, τη Γαλλία και την Αίγυπτο. Το ερώτημα ήταν απλό: δημοσιεύθηκε ποτέ λογιστική κατάσταση της εκκαθάρισης της Τράπεζας της Ανατολής; Ύστερα από ημέρες στον αναγνώστη μικροφίλμ η απάντηση ήταν όχι. Πάνω σε αυτή την απάντηση στηρίχθηκε ό,τι ακολούθησε.
Από το 2011 η έρευνα έγινε επίσημη αλληλογραφία: επιστολές προς την ΕΤΕ, την Τράπεζα της Ελλάδος, τα υπουργεία και τα Γενικά Αρχεία του Κράτους. Οι απαντήσεις, σχεδόν όλες αρνητικές, έγιναν τεκμήρια. Η ΕΤΕ απάντησε το 2014 ότι η σύμβαση συγχώνευσης «δεν εντοπίζεται στο αρχείο της τράπεζας» D47· το Υπουργείο Ανάπτυξης βεβαίωσε ότι κανένα έγγραφο περάτωσης δεν κατατέθηκε ποτέ D44.
Η δουλειά αυτή δεν ήταν ποτέ έργο ενός ανθρώπου. Την έκαναν κομιστές από την Ελλάδα και τη διασπορά, που κατέθεσαν στη δικαιοσύνη 105 σχετικά στην πρώτη δίκη και νέα σειρά στην έφεση. Λίγοι από αυτούς εμφανίστηκαν δημόσια με το όνομά τους, ανάμεσά τους ο Ελευθέριος Ρήνος. Οι περισσότεροι παραμένουν ανώνυμοι, όπως και οι τίτλοι τους.
Στα δικαστήρια, ακόμη
Από το 2011 δεν πέρασε χρόνος χωρίς δικαστική ενέργεια: ασφαλιστικά μέτρα για την επίδειξη εγγράφων το 2012, αίτηση διορισμού εκκαθαριστών το 2013, η αγωγή στις 5 Σεπτεμβρίου 2016, η παραπομπή στην Αθήνα, η δίκη, η έφεση.
Κομιστές της κοινότητας έχουν καταθέσει στην πολιτική δίκη, και ως μάρτυρες στις ποινικές υποθέσεις για τη χρήση του ονόματος της τράπεζας.
Η δίκη συνεχίζεται και η Κοινότητα Μετόχων παρίσταται σε κάθε συνεδρίαση. Είμαστε βέβαιοι ότι, λόγω της αδιαλλαξίας των υπευθύνων, η υπόθεση θα περάσει από τον Άρειο Πάγο και από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.
Η αλήθεια, ενάντια στην οργάνωση Σώρρα
Από το 2011 η οργάνωση του Αρτέμη Σώρρα χρησιμοποίησε το όνομα της Τράπεζας της Ανατολής: «600 δισεκατομμύρια», «ομόλογα», υποσχέσεις ότι το χρέος θα εξαφανιστεί. Οι ισχυρισμοί αυτοί δεν στηρίζονταν σε κανένα έγγραφο. Ούτε ένα από τα χιλιάδες τεκμήρια της δικογραφίας δεν τους επιβεβαιώνει.
Οι κομιστές τους ερεύνησαν και τους διέψευσαν δημόσια ήδη από το 2013. Το 2014 κατέθεσαν μηνυτήρια αναφορά· το αρχείο περιλαμβάνει και τα εξώδικά τους για τη χρήση του ονόματος της τράπεζας. Μέλη της κοινότητας κατέθεσαν ως μάρτυρες στην ποινική έρευνα που ακολούθησε και κατέληξε σε διώξεις.
Οι ιστορίες για ομόλογα και μετοχές μυθικής αξίας δεν ήταν απλώς ψευδείς. Έβλαψαν την πραγματική υπόθεση. Όσο η δημόσια συζήτηση γέμιζε με ανύπαρκτους θησαυρούς, το μόνο στέρεο ερώτημα έμενε αναπάντητο: τι απέγινε ο λογαριασμός εκκαθάρισης μιας σύμβασης που δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως; Η υπεράσπιση της αλήθειας σημαίνει και αυτό: να λέγεται καθαρά ότι η υπόθεση είναι αστική, στηρίζεται σε σύμβαση και σε έγγραφα, και δεν έχει καμία σχέση με όσα διαφημίζει η οργάνωση Σώρρα.
Οι τράπεζες δεν ενημέρωσαν ποτέ το κοινό
Η μεγαλύτερη ευθύνη δεν ανήκει σε όσους διέδωσαν τις ιστορίες. Ανήκει στις τράπεζες. Η Τράπεζα της Ανατολής είχε 280.000 μετοχές των 125 χρυσών φράγκων, σε χέρια επενδυτών στην Ελλάδα και στο εξωτερικό D05. Τράπεζες και κράτη ήξεραν ότι οι τίτλοι κυκλοφορούσαν: τους δέχονταν σε κατάθεση, τους σφράγιζαν, τους φορολογούσαν D34 D35 D36.
Και όμως, οι επενδυτές δεν ενημερώθηκαν ποτέ. Καμία λογιστική κατάσταση δεν δημοσιεύθηκε στο Δελτίο Ανωνύμων Εταιρειών, καμία πρόσκληση δεν απευθύνθηκε στους κομιστές. Η «τελική κατάσταση» της 28ης Δεκεμβρίου 1936, στην οποία στηρίζεται η ΕΤΕ, είναι ανυπόγραφη, και το φύλλο της εφημερίδας όπου λέγεται ότι δημοσιεύθηκε δεν μπορεί να πιστοποιηθεί D22. Τελικός ισολογισμός δεν κατατέθηκε ποτέ στο Μητρώο Ανωνύμων Εταιρειών D44.
Οι κομιστές, συχνά απόγονοι που κληρονόμησαν έναν τίτλο, δεν είχαν πού να απευθυνθούν. Από το 2011 οι απαντήσεις ήταν πάντα οι ίδιες: δεν ενημερωθήκαμε, δεν εντοπίζεται, δεν υπάρχει. Η σιωπή αυτή δεν ήταν αθώα. Άφησε τους τίτλους σε ένα κενό, όπου κανείς δεν μπορούσε να μάθει τι αξίζουν ή αν ισχύουν ακόμη. Έτσι άνοιξε ο δρόμος στους πλαστούς τίτλους και, αργότερα, στην οργάνωση Σώρρα, που πάνω σε αυτό το κενό έχτισε τον μύθο των 600 δισεκατομμυρίων.
Αν οι τράπεζες είχαν κάνει το αυτονόητο, να λογοδοτήσουν για την εκκαθάριση που ανέλαβαν, να δημοσιεύουν τις καταστάσεις του λογαριασμού, να τον κλείσουν νόμιμα και να καλέσουν τους κομιστές, δεν θα υπήρχε ούτε πλαστογραφία ούτε μύθος. Όφειλαν να προστατέψουν τους επενδυτές με ενημέρωση. Δεν το έκαναν. Το κενό που άφησαν το γέμισαν άλλοι, και το τίμημα το πλήρωσαν οι κομιστές.