Το αρχείο
Πώς συγκεντρώθηκαν, διασώθηκαν και ψηφιοποιήθηκαν τα έγγραφα της Τράπεζας της Ανατολής, και τι λείπει ακόμη.
Ένα αρχείο που δεν υπήρχε
Το 2011, όταν οι κομιστές ζήτησαν για πρώτη φορά τη σύμβαση συγχώνευσης και τους λογαριασμούς της εκκαθάρισης, κανένας δημόσιος φορέας δεν είχε πλήρη φάκελο. Το συμβόλαιο 147611/1932 δεν βρισκόταν ούτε στο συμβολαιογραφικό αρχείο, ούτε στα Γενικά Αρχεία του Κράτους, ούτε στο Υπουργείο, ούτε στην ίδια την ΕΤΕ D44 D47.
Το αρχείο της υπόθεσης έπρεπε να συγκροτηθεί από την αρχή, έγγραφο προς έγγραφο, από αρχεία, βιβλιοθήκες, δικαστήρια και οικογένειες σε τέσσερις χώρες. Η δουλειά ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 2000, σε βιβλιοθήκες και μουσεία στην Ελλάδα, το Ηνωμένο Βασίλειο, τις ΗΠΑ, τη Γαλλία και την Αίγυπτο, και συνεχίζεται.
Πού βρέθηκαν τα έγγραφα

Το Ιστορικό Αρχείο της ΕΤΕ. Ύστερα από δικαστική απόφαση του 2012 και εισαγγελική παραγγελία του 2013, οι κομιστές έλαβαν από αυτό επικυρωμένα αντίγραφα: το Καθολικό του λογαριασμού εκκαθαρίσεως D14, επιστολές του Δικαστικού Τμήματος D13, τα πρακτικά των εκκαθαριστών D20 D21 και την αλληλογραφία των υποκαταστημάτων Αιγύπτου D37. Τον Σεπτέμβριο του 2014 το Ιστορικό Αρχείο παρέδωσε νέα σειρά εγγράφων, με πρωτόκολλο που καταγράφει φακέλους εκκαθάρισης έως το 1966 D38. Στη βάση δεδομένων του ίδιου αρχείου, οι φάκελοι της εκκαθάρισης των καταστημάτων Αιγύπτου φθάνουν έως το 1974, με την ένδειξη «το υλικό δεν είναι διαθέσιμο στην έρευνα».
Τα γαλλικά αρχεία. Στα αρχεία του γαλλικού Υπουργείου Οικονομικών βρέθηκαν η αναφορά του 1905 για την ίδρυση της τράπεζας D02 και ο φάκελος της εισαγωγής των μετοχών στο Χρηματιστήριο του Παρισιού το 1910 D04. Από τη Γαλλία προέρχονται επίσης η βεβαίωση της Crédit Lyonnais του 1951 D34, το πιστοποιητικό φόρου κληρονομιάς του 1956 D36 και τίτλοι με σφραγίδες του Παρισιού D35. Η Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας ερωτήθηκε για το φύλλο της La Bourse Égyptienne του 1937 στο οποίο στηρίζεται η ΕΤΕ D22.
Ο ιστορικός τύπος. Εβδομήντα οκτώ φύλλα του οικονομικού τύπου των ετών 1928 έως 1940, κυρίως του Οικονομικού Ταχυδρόμου, σαρώθηκαν σελίδα προς σελίδα: ανακοινώσεις του Χρηματιστηρίου, εξαμηνιαίες καταστάσεις της εκκαθάρισης, ισολογισμοί της ΕΤΕ D12.
Το Δημόσιο και τα δικαστήρια. Η Εφημερίδα της Κυβερνήσεως D01 D07 D10, το Υπουργείο Οικονομικών D29, το Ελεγκτικό Συνέδριο και το Συμβούλιο της Επικρατείας D30 και το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους D39.
Οι ίδιοι οι τίτλοι. Μετοχές και τοκομερίδια που φύλαξαν οικογένειες στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, φωτογραφημένα και καταγεγραμμένα με τους αριθμούς και τις σφραγίδες τους D05 D35. Από τις σφραγίδες ξεχωρίζουν και οι γνήσιοι τίτλοι από τους πλαστούς που κυκλοφορούν.
Το χρονικό της αναζήτησης



Το χρονικό προέρχεται από τα δημοσιευμένα άρθρα και την αλληλογραφία των κομιστών των ετών 2012 έως 2016. Οι ημερομηνίες είναι αυτές των εγγράφων.
Η έρευνα ξεκινά σε βιβλιοθήκες και μουσεία στην Ελλάδα, το Ηνωμένο Βασίλειο, τις ΗΠΑ, τη Γαλλία και την Αίγυπτο, με ένα ερώτημα: δημοσιεύθηκε ποτέ ισολογισμός της εκκαθάρισης στο Δελτίο Ανωνύμων Εταιρειών; Στη Βιβλιοθήκη της Βουλής τα μικροφίλμ είχαν ανακατευτεί ύστερα από έργα. Στη Μπενάκειο Βιβλιοθήκη, στο πρώην Δημόσιο Καπνεργοστάσιο, ημέρες στον αναγνώστη μικροφίλμ δείχνουν ότι καμία λογιστική κατάσταση της Τράπεζας της Ανατολής δεν δημοσιεύθηκε ποτέ.
Σε νέα επίσκεψη, το ίδιο τμήμα βεβαιώνει ότι τα Δελτία που είχαν ερευνηθεί «δεν είχαν μικροφωτογραφηθεί ποτέ». Από τα έντυπα ΦΕΚ της Μπενακείου λείπουν τα έτη 1935 έως 1937, από τη Βιβλιοθήκη της Βουλής τα Δελτία του 1936 και του 1937. Παραγγέλλονται πλήρη αντίγραφα του Δελτίου για τα έτη 1930 έως 1940 από κάθε διαθέσιμη πηγή. Στον δεμένο τόμο της Βουλής το φύλλο με τη σύμβαση συγχώνευσης έχει αφαιρεθεί· βρίσκεται αργότερα σε κλειστή συλλογή της Βουλής.
Επιστολές προς τον Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος και τη διοίκηση της ΕΤΕ για τη σύμβαση, τους λογαριασμούς και τις εξαμηνιαίες καταστάσεις. Στις εκδόσεις του Ιστορικού της Αρχείου η ίδια η ΕΤΕ αναφέρει «Αρχείο της Τράπεζας Ανατολής, 1904 έως 1959».
Συνάντηση κομιστών και δικηγόρων με τη Νομική Υπηρεσία της ΕΤΕ στην Αιόλου 86. Η τράπεζα δηλώνει ότι επιδιώκει δικαστική λύση και ότι θεωρεί την αξίωση παραγεγραμμένη.
Στη δίκη ο μάρτυρας της ΕΤΕ, προϊστάμενος του Ιστορικού Αρχείου, καταθέτει ότι το αρχείο έχει περίπου 250 τίτλους μετοχών της Τράπεζας της Ανατολής. Οι τίτλοι αυτοί δεν υπήρχαν στον κατάλογο 8.500 σελίδων που η Νομική Υπηρεσία της ΕΤΕ είχε προσφέρει έναντι 4.250 ευρώ, ως κόστος φωτοτυπιών. Την επομένη οι δικηγόροι των κομιστών ζητούν να τους δουν· τους ζητείται έγγραφη αίτηση. Όταν τελικά οι τίτλοι επιδεικνύονται, 64 από αυτούς φέρουν τη σφραγίδα ονομαστικοποίησης του Γενικού Επόπτη του Χρηματιστηρίου Αθηνών του 1951.
Στην εισαγγελική παραγγελία για τον υπογεγραμμένο ισολογισμό της εκκαθάρισης η ΕΤΕ απαντά με παραπομπή στις ίδιες 8.500 σελίδες. Με τον ίδιο κατάλογο πετυχαίνει και την απόρριψη της αίτησης επίδειξης εγγράφων (απόφαση του 2014).
Επιστολή προς τη Νομική Υπηρεσία της ΕΤΕ: κάθε πρόσκληση στο Ιστορικό Αρχείο σημαίνει ταξίδι στην Αθήνα με έξοδα του κομιστή, και τα έγγραφα που υπόσχεται η τράπεζα δεν είναι εκεί. Στη δίκη, στελέχη της τράπεζας είχαν παραδεχθεί ότι χιλιάδες σελίδες για την Τράπεζα της Ανατολής βρίσκονται σε αποθήκες στη Μαγούλα Αττικής, τοποθεσία που δεν εμφανίζεται στον ηλεκτρονικό κατάλογο του αρχείου.
Ερώτημα προς την Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας για την προέλευση του φύλλου της La Bourse Égyptienne της 18ης Οκτωβρίου 1937, στο οποίο στηρίζεται η ΕΤΕ. Η απάντηση: η κάρτα ευρετηρίου γράφει μόνο «Don Suez, 1934 έως 1939», χωρίς ημερομηνία ή πηγή· το βιβλίο δωρεών 1930 έως 1970 δεν καταγράφει τέτοια δωρεά· η Βιβλιοθήκη δεν μπορεί να εγγυηθεί τη γνησιότητα των τεκμηρίων της. Δύο επισκέψεις στο Παρίσι: εξετάζεται το μικροφίλμ, όχι το πρωτότυπο. Οι βιβλιοθήκες του Stanford και του Κογκρέσου και το διεθνές κέντρο εφημερίδων ICON δεν έχουν το φύλλο.
Το Ιστορικό Αρχείο της ΕΤΕ επιδεικνύει εννέα έγγραφα και έναν τίτλο, 14 σελίδες συνολικά, και χορηγεί αντίγραφα D38.
Κομιστές πηγαίνουν δύο φορές στο Ιστορικό Αρχείο, στις 16 Νοεμβρίου και στις 10 Δεκεμβρίου, για να εκτελεστεί η απόφαση του 2012 για την επίδειξη εγγράφων. Και τις δύο φορές καλείται η αστυνομία, και από τις δύο πλευρές. Η επίδειξη δεν γίνεται.
Η αγωγή κατατίθεται με 105 σχετικά. Τον Νοέμβριο ακολουθεί η γραφολογική έκθεση της Emily J. Will D49. Από εδώ και πέρα η αναζήτηση συνεχίζεται μέσα στη δικογραφία, με νέα σειρά σχετικών στην έφεση.
Τι περιέχει το αρχείο
Τα τεκμήρια εκτείνονται από το καταστατικό του 1904 έως τα δικαστικά έγγραφα του 2026. Τα περισσότερα είναι σαρώσεις πρωτοτύπων ή επικυρωμένων αντιγράφων· ένα μέρος είναι μεταγραφές και μεταφράσεις που έγιναν για τα δικαστήρια.
- Νόμοι, διατάγματα και ΦΕΚ23
- Συμβάσεις και συμβολαιογραφικές πράξεις9
- Ισολογισμοί και λογιστικά βιβλία47
- Εκθέσεις πραγματογνωμοσύνης και γνωμοδοτήσεις4
- Αλληλογραφία τραπεζών και αρχών55
- Δικαστικές αποφάσεις και εισαγγελικές παραγγελίες23
- Τίτλοι μετοχών και τοκομερίδια42
- Δημοσιεύματα τύπου, 1928 έως 194078
- Σχετικά και παραρτήματα δικογραφίας345
- Λοιπές σαρώσεις και τεκμήρια560
Η ψηφιοποίηση

Κάθε έγγραφο σαρώθηκε σε μορφή PDF ή εικόνας και περιγράφηκε με χρονολογία, εκδότη, περιεχόμενο και θέση στη δικογραφία. Το Καθολικό της εκκαθάρισης, 73 σελίδες, σαρώθηκε ολόκληρο D14. Οι σαρώσεις ξεπερνούν τις 16.000 σελίδες και τα 9 GB, και φυλάσσονται σε περισσότερα από ένα αντίγραφα, σε διαφορετικά μέρη.
Από αυτές τις σαρώσεις προέρχονται τα πανομοιότυπα του ιστοτόπου. Τα 27 έγγραφα της σελίδας των τεκμηρίων έχουν σταθερό αναγνωριστικό, ώστε να μπορεί κανείς να παραπέμπει σε αυτά. Το πλήρες μητρώο δημοσιεύεται στα βιβλία.
Τι λείπει ακόμη
- Το πρωτότυπο του συμβολαίου 147611/1932 και ο φάκελος της υπουργικής έγκρισής του.
- Το φύλλο της La Bourse Égyptienne του Οκτωβρίου 1937 στο οποίο, κατά την ΕΤΕ, δημοσιεύθηκε η «τελική κατάστασις».
- Οι φάκελοι του Γραφείου Εκκαθαρίσεως Αιγύπτου από το 1938 έως το 1974.
- Οι καταστάσεις του λογαριασμού εκκαθαρίσεως μετά τον Αύγουστο του 1938.
- Τίτλοι, τοκομερίδια και αλληλογραφία που βρίσκονται ακόμη σε οικογένειες, στην Ελλάδα, στη Γαλλία, στην Αίγυπτο και αλλού.
Πώς μπορείτε να βοηθήσετε
Αν έχετε μετοχές ή τοκομερίδια της Τράπεζας της Ανατολής, ή επιστολές, αποδείξεις και φωτογραφίες που σχετίζονται με την τράπεζα, φωτογραφήστε τα εμπρός και πίσω και στείλτε μας τις εικόνες, με λίγα λόγια για την προέλευσή τους. Μη στέλνετε πρωτότυπα.
Αρχεία, βιβλιοθήκες και ερευνητές με σχετικό υλικό μπορούν να ζητήσουν αντίγραφα από το αρχείο της υπόθεσης και να προσφέρουν δικά τους.
Ο ιστότοπος δεν αγοράζει, δεν πουλά και δεν αποτιμά τίτλους.