Η υπόθεση

Η Τράπεζα της Ανατολής ιδρύθηκε στην Αθήνα με Βασιλικό Διάταγμα της 7ης Δεκεμβρίου 1904. Το κεφάλαιό της ήταν 10.000.000 φράγκα, σε 80.000 ανώνυμες μετοχές των 125 χρυσών φράγκων D01. Την πρωτοβουλία είχε η Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος και τα κεφάλαια ήρθαν από τη γερμανική Nationalbank für Deutschland. Είχε πρακτορεία σε Κωνσταντινούπολη, Θεσσαλονίκη, Αλεξάνδρεια, Κάιρο και Αμβούργο D02.

Το 1910 οι μετοχές εισήχθησαν στο Χρηματιστήριο του Παρισιού μέσω της Comptoir National d'Escompte de Paris D04. Έως το 1931 το κεφάλαιο είχε φθάσει τα 35.000.000 χρυσά φράγκα, σε 280.000 μετοχές. Η μετοχή αρ. 190378, που εκδόθηκε στην Αθήνα την 1η Ιουλίου 1910, είναι ο τίτλος στον οποίο στηρίζεται η αγωγή D05.

Το 1932 η Εθνική Τράπεζα απορρόφησε την Τράπεζα της Ανατολής. Η σύμβαση συγχώνευσης, συμβόλαιο 147611/1932, δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως στις 31 Δεκεμβρίου 1932 D10. Οι όροι της είναι ο πυρήνας της υπόθεσης. Η ΕΤΕ αναλαμβάνει, ως εντολοδόχος, την ειδική εκκαθάριση του ενεργητικού (όρος IV). Τηρεί έντοκο αλληλόχρεο λογαριασμό με τίτλο «Τράπεζα Ανατολής, Λογαριασμός Εκκαθαρίσεως», με επιτόκιο 7 % και καταστάσεις που δημοσιεύονται κάθε εξάμηνο (όρος VI). Όταν τελειώσει η εκκαθάριση, κλείνει τον λογαριασμό (όρος VII) και μοιράζει το τελικό υπόλοιπο στους κομιστές των 280.000 μετοχών (όρος VIII).

Ο λογαριασμός άνοιξε. Τηρήθηκε σε δεμένο βιβλίο, το «Καθολικόν», με κάθε σελίδα θεωρημένη από δύο υπαλλήλους της ΕΤΕ και με εγγραφές έως τον Αύγουστο του 1938 D14. Για κάθε μετοχή καταβλήθηκε προκαταβολή 150 και 50 δραχμών. Τον Μάιο του 1933 το Δικαστικό Τμήμα της ΕΤΕ εξήγησε ότι οι 150 δραχμές ήταν μερική επιστροφή του μετοχικού κεφαλαίου και οι 50 δραχμές το τίμημα της πελατείας D13.

Από το 2012 η ΕΤΕ υποστηρίζει σε κάθε δικαστήριο ότι η εκκαθάριση ολοκληρώθηκε στις 28 Δεκεμβρίου 1936 με μια τελική κατάσταση, και ότι από τότε η Τράπεζα της Ανατολής δεν υπάρχει. Τα έγγραφα εκείνου του μήνα λένε κάτι διαφορετικό.

Στις 30 Ιουνίου 1936 συντάχθηκε και δημοσιεύθηκε κατάσταση της εκκαθάρισης D18. Στις 23 Δεκεμβρίου 1936 οι ειδικοί εκκαθαριστές καταγράφουν στο πρακτικό τους εντολή της διοίκησης της ΕΤΕ: οι εργασίες σταματούν και το προσωπικό απολύεται D20. Τα πρακτικά των τελευταίων συνεδριάσεων αναφέρουν εκκρεμείς δίκες και ανείσπρακτες απαιτήσεις. Δεν περιέχουν τελική λογοδοσία, ισολογισμό διανομής ή διαπίστωση ότι το έργο ολοκληρώθηκε D21.

Το έγγραφο στο οποίο στηρίζεται η ΕΤΕ είναι μια «Κατάστασις της 28ης Δεκεμβρίου 1936», που συντάχθηκε στις 29 Δεκεμβρίου και δεν φέρει υπογραφή. Η ΕΤΕ λέει ότι δημοσιεύθηκε στη La Bourse Égyptienne τον Οκτώβριο του 1937. Όταν της ζητήθηκε να πιστοποιήσει το φύλλο εκείνο, η Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας απάντησε ότι δεν μπορεί D22. Τελικός ισολογισμός της εκκαθάρισης δεν κατατέθηκε ποτέ στο Μητρώο Ανωνύμων Εταιρειών, όπως βεβαίωσε το Υπουργείο Ανάπτυξης το 2013 D44.

Αν η εκκαθάριση είχε τελειώσει τον Δεκέμβριο του 1936, τα ακόλουθα έγγραφα δεν θα έπρεπε να υπάρχουν.

Το 1939 η Westminster Bank του Λονδίνου έγραψε στην ΕΤΕ για την «Banque d'Orient in Liquidation», ζητώντας τους λογαριασμούς της εκκαθάρισης D27. Στις 28 Νοεμβρίου 1939 το Υπουργείο Οικονομικών έγραψε στην ΕΤΕ «ως εκκαθαρίστριαν της Τραπέζης Ανατολής», ρωτώντας πώς επιστρέφεται το κεφάλαιο στους μετόχους D29. Το 1939 το Ελεγκτικό Συνέδριο έκρινε ότι το Δημόσιο οφείλει στην Τράπεζα της Ανατολής 1.482.042 δραχμές. Η ΕΤΕ προσέβαλε την απόφαση στο Συμβούλιο της Επικρατείας, ρητά ως εκκαθαρίστρια της υπό εκκαθάριση τράπεζας, και η αίτησή της απορρίφθηκε στις 8 Απριλίου 1940 D30. Ο απολογισμός της ίδιας της ΕΤΕ για τα έτη 1941 έως 1944 μιλά για εκκαθάριση που συνεχίζεται D32.

Στο εξωτερικό οι μετοχές συνέχισαν να φυλάσσονται και να φορολογούνται ως περιουσία. Το 1951 η Crédit Lyonnais της Μασσαλίας βεβαίωσε την κατάθεση μετοχών της τράπεζας D34, και τίτλοι του αρχείου φέρουν σφραγίδες του Παρισιού του 1951 και του 1954 D35. Τον Ιανουάριο του 1956 το γαλλικό Δημόσιο εισέπραξε φόρο κληρονομιάς επί επτά μετοχών της Τράπεζας της Ανατολής, τίτλων που βρίσκονται σήμερα στο Ιστορικό Αρχείο της ΕΤΕ D36. Στις 17 Φεβρουαρίου 1965 τα υποκαταστήματα της ΕΤΕ στην Αίγυπτο έγραψαν στην Αθήνα για τον περιορισμό των εργασιών της εκκαθάρισης και για τις «εκκρεμούσες εισέτι δικαστικές υποθέσεις» D37.

Το 2008 το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους γνωμοδότησε, για άλλη προπολεμική τράπεζα, ότι εταιρεία υπό εκκαθάριση διατηρεί τη νομική της προσωπικότητα έως τη νόμιμη περάτωση της εκκαθάρισης, όσες δεκαετίες και αν έχουν περάσει D39.

Από το 2011 κομιστές μετοχών ζήτησαν από την ΕΤΕ και τις αρχές τη σύμβαση συγχώνευσης και τους λογαριασμούς της εκκαθάρισης. Το Υπουργείο Ανάπτυξης βεβαίωσε ότι κανένα έγγραφο περάτωσης της συγχώνευσης ή της εκκαθάρισης δεν είχε κατατεθεί ποτέ D44. Το συμβολαιογραφικό αρχείο και τα Γενικά Αρχεία του Κράτους απάντησαν ότι το συμβόλαιο 147611 δεν βρίσκεται στις συλλογές τους. Στις 2 Μαρτίου 2014 η Γραμματεία του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΤΕ απάντησε ότι η σύμβαση συγχώνευσης «δεν εντοπίζεται στο αρχείο της τράπεζας» D47. Το 2015 η ΕΤΕ δήλωσε εγγράφως ότι δεν έχει καμία υποχρέωση να τηρεί τον λογαριασμό εκκαθαρίσεως.

Ανάμεσα στα έγγραφα που προσκόμισε η ΕΤΕ στα δικαστήρια υπάρχει μια εκδοχή της κατάστασης της 30ής Ιουνίου 1936 με την υπογραφή του Ιωάννη Δροσόπουλου, τότε Διοικητή της ΕΤΕ D18. Είναι η μόνη υπογεγραμμένη κατάσταση της εκκαθάρισης στη δικογραφία.

Το 2016 οι μέτοχοι ζήτησαν από την Emily J. Will, πιστοποιημένη εξετάστρια εγγράφων στις Ηνωμένες Πολιτείες, να συγκρίνει την υπογραφή αυτή με γνήσιες υπογραφές του Δροσόπουλου από τα έτη 1912 έως 1931 D49. Η έκθεσή της καταλήγει ότι η υπογραφή στην κατάσταση δεν είναι δική του. Η έκθεση κατατέθηκε στην πολιτική δίκη. Κανένα δικαστήριο δεν την εξέτασε και κανένας δικαστικός πραγματογνώμονας δεν κλήθηκε να το κάνει.

Οι μέτοχοι προσέφυγαν για πρώτη φορά στο δικαστήριο το 2013, ζητώντας να διοριστούν εκκαθαριστές της Τράπεζας της Ανατολής.

Τον Σεπτέμβριο του 2016 κομιστές της Κοινότητας Μετόχων άσκησαν αγωγή κατά της ΕΤΕ με βάση τη σύμβαση. Άλλοι κομιστές παρενέβησαν στη δίκη.

Το Καθολικό, τα κρατικά έγγραφα του 1939 και του 1940, το γαλλικό φορολογικό έγγραφο του 1956, η επιστολή του 1965 και η γραφολογική έκθεση έχουν κατατεθεί στη δικογραφία. Η δίκη συνεχίζεται. Είμαστε βέβαιοι ότι, λόγω της αδιαλλαξίας των υπευθύνων, η υπόθεση θα περάσει από τον Άρειο Πάγο και από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.